زيرا حضرت آن را در لباس واحد و ميان دو جلد قرار دادند و از پراكندگى و نوشتن در نوشت افزارهاى مختلف خارج كردند . « 1 » در حقيقت ، كارى كه در زمان حيات پيامبر به دليل اتصال وحى و آمدن سوره‌ها ممكن نبود ، ممكن ساختند . در عهد نبوى با آن كه ترتيب و چينش آيات و سوره‌ها مشخص بود و مسلمانان قرآن را در حزب‌ها و دسته‌هايى از سوره‌هاى طوال ، مئين و مثانى قرائت و احيانا ختم قرآن مىكردند « 2 » ، اما هرگاه آيه و سوره‌اى نازل مىشد ، پيامبر دستور مىفرمودند كه آن را در مكان خاص بگذارند . با اين نزول‌هاى مداوم ، امكان قرار گرفتن ميان دو جلد نبود ، چون هر لحظه ممكن بود آيه و يا سوره‌اى نازل شود و حضرت دستور فرمايند آن‌ها را در جايى قرار دهند . اما پس از وفات پيامبر گرامى ، بنابر وصيتى كه شده بود ، على ( ع ) پس از غسل و دفن حضرت ، آن‌ها را در كنار هم گذاشتند ، بهم دوختند و آماده عرضه كردند « 3 » . در اين صورت ، عمل امير مؤمنان ( ع ) ، گردآورى قرآن بود نه ترتيب دادن سوره‌ها و يا كار ديگر . « 4 » اما كار دوم حضرت كه به مدت شش ماه به طول انجاميد ، به اقتضاى فرصت طولانى كه در اين مدت داشته ، آن چه را كه پيامبر قبلا املاء كرده و مواد لازم را كه از قبل آماده فرموده « 5 » ، تنظيم كند . طبيعى است كه چنين كارى

--> ( 1 ) كتاب سليم بن قيس ، ج 2 / 847 . ( 2 ) تفصيل اين روايات را در قسمت اول نوشته بيند و از آن جمله اصول كافى ج 2 / 601 . ( 3 ) دربارهء اين كار حضرت ، تعبيرهاى مختلفى آمده ، گاه گفته شده : « حتى اجمع ما بين اللوحين » تا آن كه ميان دو جلد قرار دارد . ( بحار الانوار ، ج 89 / 52 ؛ جامع الاخبار و الآثار ، ج 1 / 43 به نقل از حلية الاولياء ) ، در برخى روايات آمده : « حتى جمعه فى ثوب واحد » ( همان مدرك / 40 ) و در برخى ديگر : « اكتب القرآن فى مصحف » ( كتاب سليم بن قيس ، ج 2 / 847 ) آمده است . ( 4 ) آنچه از روايات در اين قسمت آمده فقط تعبير به جمع شده است : مراجعه شود به : بحار الانوار ، ج 89 / 40 به بعد و جامع الاخبار و الآثار ج 1 / 42 . ( 5 ) تعبير روايت اين است : « ان كل آية انزلها اللّه على محمد ( ص ) عندى باملاء رسول اللَّه و خط يدى و تأويل كل آية انزلها اللّه على محمد ( ص ) » ( بحار الانوار ، ج 89 / 41 )